هزینه سالانه رسید کارت‌خوان‌ها چقدر می‌شود؟

امروزه برای کوچکترین کسب‌وکارها حتی دستفروشی‌ها، دستگاه کارت‌خوان موجود است. این دستگاه‌ها آنقدر زیاد است که برای جمعیت ۸۵ میلیونی ایران چیزی حدود هفت میلیون و ۳۲۵ هزار دستگاه کارت‌خوان فروشگاهی فعال وجود دارد. طبق گزارش شرکت شاپرک تا اسفندماه ۱۳۹۷، دستگاه‌های کارت‌خوان با سهم بیش از ۸۹ درصد در سال ۱۳۹۷، بیشترین تعداد تراکنش را با بیش از یک میلیارد و ۹۷۵ هزار در بین سایر ابزارهای شاپرکی داشته‌اند. درنتیجه عجیب نیست که با افزایش مصرف رسیدهای کاغذی دستگاه کارت‌خوان روبه‌رو باشیم. در این گزارش به این معضل پرداختیم که راهکارهای جایگزین برای کاهش مصرف کاغذ یا حذف آن چیست و تا چه اندازه عملیاتی شده است؟

با رسیدهای «پوز» چقدر کاغذ هدر می‌دهیم؟

آمارهای اعلامی شاپرک نشان می‌دهد که در تیرماه امسال بیش از ۲‌میلیارد و ۳۴۱‌میلیون و ۴۶۵‌هزار تراکنش بانکی با دستگاه‌های کارتخوان به ارزش ۲۶۴.۶‌هزار‌میلیارد صورت گرفته است. یک حساب کتاب ساده به‌خوبی نشان می‌دهد که متوسط ارزش هر تراکنش بانکی چیزی حدود ۱۱۳‌هزار تومان است. از آنجایی که حجم کاغذ مصرفی دستگاه‌های کارتخوان رابطه مستقیم با تعداد تراکنش‌های آنها دارد، می‌توان با استناد به تراکنش‌ها میزان مصرف رسید کاغذی را تا حدودی تخمین زد. خوب است که بدانید حداقل کاغذ برای طول رسید تراکنش‌های بانکی، حدود ۳ سانتی‌متر بوده و میانگین طول رول‌های کاغذ دستگاه کارتخوان ۱۸متر است. با این حساب که در تیرماه حدود ۲‌میلیارد و ۳۰۰‌میلیون تراکنش انجام شده و خریدار برای هر تراکنش یک رسید گرفته است، در واقع چیزی حدود ۶۹ میلیون متر کاغذ مصرف شده است. اگر بخواهیم تخمین دیگری برای این میزان مصرف کاغذ بزنیم، در واقع چیزی حدود ۳میلیون و ۸۰۰ هزار رول کاغذ در یک‌ماه مصرف می‌شود تا رسید تراکنش‌های دستگاه پوز چاپ شود. این رقم در طول یک سال به چیزی حدود ۴۵میلیون رول کاغذ حرارتی می‌رسد.

قطع ۷۶ هزار درخت برای رسیدها

اگر وزن هر رول کاغذ را حدود ۷۰گرم در نظر بگیریم، در طول یک سال چیزی حدود ۳ میلیون کیلوگرم کاغذ برای تراکنش‌های دستگاه پوز مصرف می‌شود. حال اگر وزن یک کتاب ۱۰۰ صفحه‌ای را حدود ۱۲۵گرم در نظر بگیریم، می‌توان گفت که کاغذ این رسیدهای بی‌ارزش معادل ۲۴ میلیون کتاب است.

این آمار زمانی نگران‌کننده‌تر می‌شود که بدانید برای هر تن کاغذ ۲۴ اصله درخت قطع می‌شود و در واقع برای تولید این رسیدها حدود ۷۶ هزار درخت در‌ سال قطع می‌شود.

ماهانه ۲۳‌میلیارد تومان رسید به سطل زباله می‌رود

این حجم از مصرف کاغذ برای رسیدهای بانکی در حالی مصرف می‌شود که فعالان حوزه واردات کاغذهای حرارتی می‌گویند هر رسید کاغذی حدود ۴ تومان برای «PSP»ها آب می‌خورد. با فرض در نظر گرفتن این عدد می‌توان گفت که رسیدهای کاغذی دست‌ کم برای شبکه پرداخت در یک‌ ماه چیزی حدود ۲۳‌میلیارد تومان آب خورده است.

پولی که در نهایت روانه سطل‌های زباله می‌شود، به اذعان حقوقدان‌ها، این رسیدها در مجامع قضائی ارزش و اعتباری ندارد. مهدی ناصری یکی از حقوقدان‌های فعال در عرصه مسائل مالی در این‌ باره می‌گوید: «وجاهت رسید‌های دریافتی از خودپردازها در دعاوی حقوقی چندان قابل استناد نیست و اگر مشکلی پیش‌ آید، قاضی دستور به استعلام از نظام بانکی می‌دهد.»

او که معتقد است تمایل مردم به دریافت رسید، ناشی از میل ایرانی‌ها به سندسازی است، ادامه داد: «کاغذهای حرارتی به دلیل جنس‌شان خود تنها مدت کمی نوشته‌ها روی آن باقی مانده و نگه‌داشتن آن در درازمدت هم فایده نداشته و نمی‌توان به‌عنوان سند آن را نگه داشت.»

هزینه تأمین کاغذ کارت‌خوان‌ها در سال چقدر می‌شود؟

یکی از کارشناس‌هایی که با راه پرداخت گفت‌وگو کرده بود می‌‌گوید: «کاش می‌شد از یک روزی کلاً پی‌اس‌پی‌ها تأمین کاغذ را به خود پذیرنده منتقل می‌کردند. هزینه این موضوع نزدیک به ۲۰۰ میلیارد تومان در سال است.» شاید گسترش ابزارهای نوین مانند mPOS بتواند بخشی از این هزینه‌ها را کاهش دهد. هزینه کاغذهای رسید در عابر بانک‌ها نزدیک به ۳۰ میلیارد تومان در سال است. یکی از کارشناسان مبنای محاسباتش درباره عابربانک‌ها را این‌گونه بیان می‌کند: «با فرض مصرف دو سه رول رسید و چهار پنج رول ژورنال قیمت آن برای هر دستگاه در ماه، نهایتاً ۵۰ هزار تومان می‌شود که با فرض ۵۰ هزار دستگاه در ماه هزینه ماهانه ۲.۵ میلیارد و در سال ۳۰ میلیارد خواهد بود.» به عبارتی هزینه کاغذ در عابر بانک‌ها یک‌دهم هزینه کاغذ در کارت‌خوان‌ها است. هرچند کارشناس دیگری با مبنا قرار دادن تعداد تراکنش‌ها به این نتیجه می‌رسد که هزینه کاغذ در عابر بانک‌ها نزدیک به ۱۰۰ میلیارد تومان در سال یعنی نصف هزینه کاغذ رسید کارت‌خوان‌ها است. او می‌گوید: «یک خودپرداز، ماهانه اگر ۱۲ هزار تراکنش داشته باشد، به ازای ۵۰ هزار دستگاه می‌شود ماهانه ۶۰۰ میلیون تراکنش. سالانه ۷ میلیارد تراکنش خودپرداز داریم. تراکنش کارت‌خوان‌ها در سال ۹۶ حداکثر ۱۲ تا ۱۳ میلیارد بوده است؛ بنابراین احتمالاً مصرف رول شبکه خودپرداز نصف شبکه پرداخت باشد.»

یکی دیگر از کارشناسان پرداخت ایران در این زمینه می‌گوید: «کاش تا آنجایی که ممکن است این رسیدهای کاغذی حذف شود و این‌قدر کاغذ هدر نرود. ضمن اینکه اگر بانک‌ها پیامک مربوط به تراکنش‌ها را ارسال کنند، دیگر در خیلی از این موارد نیاز به رسیدهای کاغذی نیست. الان مشکل این است که برای برخی تراکنش‌ها هم پیامک نمی‌رود. هرچند که مشتری بانک هزینه را پرداخت کرده است.» شاید اولین قدم در حذف کاغذ، حذف رسید بعد از دریافت پول از عابر بانک باشد. واقعاً چه لزومی دارد بعدازاینکه از عابر بانک پول دریافت می‌شود رسید هم بگیریم؟

با افزایش تراکنش‌ها در سال جدید، بهینه‌سازی کاغذ بی‌اثر می‌ماند

برای جایگزینی کاغذ بعضی از شرکت‌های پی‌اس‌پی رسیدهای کاغذی خود را کوچک یا رسید دوم کاغذی را اختیاری کرده‌اند. شرکت‌هایی مانند شرکت پرداخت الکترونیک سداد، ایران‌کیش، به‌پرداخت ملت ، تجارت الکترونیک پارسیان، پرداخت الکترونیک سامان و آپ اندازه کاغذهای خود را کوچک‌تر از قبل کرده‌اند.

طبق گفته پیمان طبری، سرپرست مدیریت عامل شرکت کارت اعتباری ایران‌کیش این شرکت با کسب اجازه از بانک مرکزی و شاپرک علاوه بر اختیاری‌کردن رسید پذیرنده، اندازه آن را از ۹ سانتی‌متر با رعایت موارد اعلامی و استاندارد شاپرک به ۵ سانتی‌متر رسانده که این موضوع مصرف کاغذ را در تعداد بالا کاهش می‌دهد.

طبری اعتقاد دارد که با افزایش تعداد تراکنش‌ها در سال جدید، کوچک‌تر شدن رسیدهای کاغذی شاید تنها راه‌حل مؤثر برای کم‌کردن هزینه‌های کاغذ نباشد.

او در این باره می‌گوید: «در سال جاری حجم تراکنش‌ها افزایش خواهد یافت و بر همین اساس نیز انتظار داریم که ۲۰ میلیون رول کاغذ مصرفی ایران‌کیش در سال گذشته، به ۳۰ تا ۴۰ میلیون رول کاغذ در سال جاری برسد.»

ایرانی‌ها رکورددار دریافت رسید بانکی

هدررفت کاغذ در نظام بانکی ایران تنها به دستگاه‌های pos فروشگاهی محدود نمی‌شود. جالب است بدانید که به ازای هر یک‌هزار و ۵۴۹ نفر یک دستگاه عابر بانک در ایران وجود دارد. طبق آخرین آمار منتشرشده از بانک مرکزی که مربوط به شهریور پارسال است، در مجموع حدود ۵۲‌هزار و ۲۸۲ دستگاه خودپرداز در کشور در حال ارایه سرویس به مردم هستند اما اگر قرار باشد تعداد عابربانک‌های کشور را نسبت به جمعیت بزرگسال کشور محاسبه کنیم، شرایط برای نظام بانکی بهتر می‌شود.

بر اساس آخرین سرشماری مرکز آمار ۵۵‌درصد جمعیت ایران در رده سنی ۱۴‌سال به بالا قرار دارند. در واقع اگر جمعیت بزرگسال کشور را ۴۴‌میلیون و ۵۵۰‌هزار نفر در نظر بگیریم می‌توان ادعا کرد که به ازای هر صد هزار نفر در ایران تنها ۱۱۷ دستگاه خودپرداز وجود دارد و این در حالی است که این رقم در کشوری همچون کانادا تقریبا دو برابر ایران است.

بر اساس آخرین آمار بانک جهانی در‌ سال ۲۰۱۷، کشور کانادا با ۲۲۷.۸ دستگاه به ازای هر صد‌ هزار نفر بزرگسال، بیشترین دستگاه خودپرداز را دارد و کشورهای سن‌مارینو ۱۸۲.۹ دستگاه، پرتغال ۱۶۸ دستگاه و فدراسیون روسیه ۱۶۳.۹ دستگاه از این منظر در رتبه‌های بعدی قرار دارند. (البته باید توجه داشت که روند رو به رشد نصب خودپرداز در دنیا نسبت به ایران بسیار سریع‌تر است و نسبت این ماشین‌های پرداخت و نقل و انتقال پول به جمعیت جهان بیشتر هم شده است.) اما در حالی تعداد خودپردازها در ایران نصف بسیاری از کشورهای اروپایی است که نیما امیرشکاری، مدیر بانکداری الکترونیک پژوهشکده پولی بانک مرکزی به «شهروند» می‌گوید: «میزان صدور رسید در ایران بیشتر از این کشورهاست.»

این کارشناس بانکداری الکترونیک با بیان این‌ که ۹۰‌درصد مردم از عابر بانک‌ها رسید دریافت می‌کنند، می‌گوید: «کشورهای اروپای شرقی کمترین میزان مصرف رسیدهای بانکی را دارند اما در ایران می‌توان ادعا کرد که در ۹۰‌درصد تراکنش‌هایی که از طریق عابر بانک‌ها صورت می‌گیرد، رسید کاغذی صادر می‌شود.»

پرداخت الکترونیک، راهکاری جایگزین

شرکت آپ به‌طور رسمی اختیاری‌کردن رسیدهای دوم کاغذی را با هدف صرفه‌جویی در خروج ارز ناشی از واردات دستگاه کارت‌خوان و تجربه کاربری بهتر برای کاربران در سی‌ودومین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران آغاز کرد. بر این اساس کاربران پس از انجام خرید خود و رویت رسید پرداخت الکترونیک چه بر دستگاه کارت‌خوان و چه روی اپلیکیشن آپ و اطمینان از نتیجه تراکنش، از چاپ رسید خودداری می‌کردند.

علاوه‌بر آن امکان پرداخت از طریق «تله‌پرداز» که در اپلیکیشن آپ فراهم شده نیز به کاربران در این نمایشگاه معرفی شد. بدین‌صورت که کاربران می‌توانستند بدون نیاز به کارت بانکی تنها با اسکن کیوآرکد نصب‌شده در محل پذیرنده وجه مورد نظر خود را به پذیرنده پرداخت کنند.

حمید جعفری، رئیس روابط عمومی شرکت آپ استفاده از خدمات اپلیکیشن آپ را هم به‌عنوان راهکاری جایگزین نام می‌برد. او می‌گوید: «انجام تراکنش موفق روزانه توسط کاربران شرکت آسان‌پرداخت نقش به‌سزایی در حفظ محیط زیست و منابع طبیعی دارد.»

رسید کاغذی اول بالاخره حذف می‌شود یا نمی‌شود؟

با تمام این حرف‌ها، این شرکت شاپرک و بانک مرکزی هستند که باید جایگزینی برای رسیدهای کاغذی پرهزینه و پرخطر ارائه دهند. در این رابطه روابط عمومی شاپرک به ما اعلام کرد که درباره حذف یا جایگزینی رسیدهای کاغذی، طرحی از سوی این شرکت به بانک مرکزی ارائه داده شده است. همچنین یکی از مواردی که در این طرح پیشنهاد شده این است که در خریدهای با مبالغ پایین، رسید اول کاغذی نیز اختیاری شود.

اما به گفته روابط عمومی بانک مرکزی، طرح مرتبط با حذف رسیدهای کاغذی دستگاه‌های کارت‌خوان هنوز در حال بررسی است و جزئیات آن نهایی نشده است.

رسید دیجیتال جایگزین شود

جدای از زیان هدررفت این حجم از کاغذ حساس حرارتی که مردم معمولا آن را به نام «کاغذ رسید تراکنش» می‌شناسند، مضرات دیگری را هم به محیط‌زیست وارد می‌کند. گفته می‌شود ماده شیمیایی خطرناکی با نام اختصاری (BPA) در ساخت بسیاری از کاغذهای پرینترهای حرارتی وجود دارد که در کاغذهای حرارتی دستگاه‌های کارتخوان نیز استفاده می‌شود. این کاغذها حاوی نیترات نقره هستند و هنگامی که این ماده در معرض گرما قرار گیرد، رنگ کاغذ را تغییر می‌دهد؛ این مسأله در تعداد بالا برای مثال روزانه بیش از ۱۰۰ تراکنش و دریافت رسید کاغذی توسط پذیرنده دستگاه کارتخوان، خطراتی جدی را برای سلامتی او به دنبال دارد. همه این عوامل به خوبی نشان می‌دهد که زمان آن رسیده که بیشتر از هر زمان دیگری به فکر بانکداری سبز باشیم. اما سوال اینجاست که چطور می‌توان در مسیر رسیدن به بانکداری بدون کاغذ حرکت کرد.

رسید دیجیتال راه‌حلی است که در دنیا از آن استفاده می‌شود و در ایران نیز در حال اتفاق افتادن است. در این فرآیند کاربر از طریق موبایل خود و اپلیکیشنی که در موبایلش دارد، زمانی که روی کارتخوان یا خودپرداز تراکنشی انجام می‌دهد، رسید آن را بلافاصله در موبایل خود دریافت می‌کند. مشابه این فرآیند که در حال انجام است، موضوع OTP است که بسیاری از بانک‌ها به سمت آن رفته‌اند و به نحوی ارتباط موبایل فرد را با آن درگاهی که کار می‌کند، برقرار می‌کنند. استفاده از OTP نشان داده است که بانک‌ها می‌توانند این کار را انجام دهند و در بحث رسید دیجیتال نیز چون فرآیند مشابه است، کاملا می‌توان رسید کاغذی را حذف کرد.

هزینه رسید پیامکی بالاتر از رسید کاغذی

رسید پیامکی به‌عنوان یکی از راهکارهایی برای جایگزینی کاغذهای رسید کارتخوان‌ها نام برده شده است اما مشکلی که وجود دارد، هزینه بالاتر تمام‌شده رسید پیامکی توسط اپراتورهای تلفن همراه نسبت به کاغذ مورد استفاده در شبکه پرداخت است. روابط عمومی بانک ملی دراین‌باره به «شهروند» می‌گوید: «هزینه پیامکی که بانک از مشتریان دریافت می‌کند، حتی پاسخگوی نیاز تراکنش‌های بالای ۳۰‌هزار تومان هم نیست و بانک‌ها سالانه رقم‌های کلانی را بابت این قضیه پرداخت می‌کنند.»

برخی از شرکت‌های پرداخت هم برای کم‌کردن مصرف و هزینه کاغذ راهکارهایی ارایه داده‌اند. به‌گفته یکی از شرکت‌های فعال در این زمینه در همه نسخه‌های جدید نرم‌افزاری دستگاه‌های کارتخوان، بهینه‌سازی کاغذ انجام شده و حدود سه یا چهار سانتی‌متر اندازه رسید کاغذی کاهش یافته است. اکنون مصرف کاغذ در هر دستگاه کارتخوان با نسخه جدید به‌طور میانگین به‌ازای هر تراکنش و برای رسید اول و دوم با هم حدود ۱۲ سانتی‌متر است.

طرح شاپرک برای حذف رسید کاغذی

با تمام این حرف‌ها این شرکت شاپرک و بانک مرکزی هستند که باید جایگزینی برای رسیدهای کاغذی پرهزینه و پرخطر ارایه دهند. در این رابطه روابط عمومی شاپرک به «شهروند» اعلام کرد که درباره حذف یا جایگزینی رسیدهای کاغذی، طرحی از سوی این شرکت به بانک مرکزی ارایه داده شده است. همچنین یکی از مواردی که در این طرح پیشنهاد شده این است که در خریدهای با مبالغ پایین، رسید اول کاغذی نیز اختیاری شود اما به گفته روابط عمومی بانک مرکزی، طرح مرتبط با حذف رسیدهای کاغذی دستگاه‌های کارتخوان هنوز درحال بررسی است و جزییات آن نهایی نشده است.»

, , , , , , , , , , , , , , , ,

مقالات مرتبط

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست